چرا کاهش رشد صادرات انواع کفش در بهار ۱۴۰۰،یک تهدید است؟

بررسی های اولیه نشان می دهد که در بهار سال جاری در مقایسه با بهار ۱۳۹۹ شاهد کاهش رشد صادرات وزنی و ارزشی به میزان۱۶ درصد و ۸.۶ درصد بودیم

یادداشت زیر تلاش دارد برای این کاهش رشد پاسخی مناسب ارایه دهد .

به عنوان مقدمه تصویری کلی از صادرات کفش جهان در سال ۲۰۲۰ ارایه می گردد . این تحلیل کمک خواهد کرد جایگاه صادرات کفش ایران را در بین بازیگران اصلی صادرکننده کفش جهان پیدا کنیم تا از این طریق به پاسخ سوال اصلی که چرا کاهش رشد صادرات در شرایط فعلی برای صنعت کفش یک تهدید است ؟ برسیم

در سال ۲۰۱۹ حدود ۱۵ میلیارد جفت به ارزش ۱۴۶ میلیارد دلار و به روایتی ۱۴۱ میلیارد دلار کفش صادر شده است . این عدد معادل ۶۲ درصد از کفش های تولید شده کفش در جهان است . چین منبع تقریبا ۲ جفت از ۳ جفت کفش صادراتی در سال ۲۰۱۹ است . چین از سال ۲۰۱۰ تا کنون ۷ واحد درصد سهم خود را از دست داده و در جهت مخالف ویتنام سهم بازار خود را تقریبا دو برابر کرده است ، هند و ترکیه طی این دهه عملکرد چشمگیری از خود نشان دادند و به ترتیب از رتبه های ۲۲ و ۱۶ به رتبه های ۵ و ۶ صعود کردند . آلمان با پیش گرفتن از ایتالیا و بلژیک بزرگ‌ترین صادر کننده کفش اروپا است .

متوسط قیمت صادراتی هر زوج کفش در سال مورد بررسی به ۹.۷۲ دلار رسید . اگر همین متوسط قیمت را با نگاه ۳۶۰ درجه ای مورد برررسی قرار دهیم ، به اطلاعات قابل توجه زیر  خواهیم رسید :

متوسط قیمت هر زوج کفش در ردیف تعرفه ای چرمی حدود ۲۵.۸ دلار ، در گروه پارچه ای حدود ۱۰ دلار ، کفش ضد آب ۷.۵  دلار و لاستیکی و پلاستیکی با بالاترین سهم در صادرات انواع کفش ۵.۳ دلار را نشان می دهد . از نگاه کشورها ۵ کشور بالاترین متوسط قیمت به شرح زیر است : ایتالیا ۵۷.۱۱ ، پرتغال ۲۶.۲۶ دلار ، بلژیک ۲۲.۷، اسپانیا ۱۹.۲۹ دلار و پنج کشور با پایین ترین قیمت نیز از کمترین به ترتیب : ایران ۰٫۷۴ دلار در هر زوج ، ترکیه ۳.۲۹ دلار ، نیجریه ۴.۴۴، چین ۴.۷۲و پاکستان ۸.۴۴دلار . از نگاه ردیف تعرفه – کشور با توجه به سهم آن کشور در کل صادرات به اطلاعات جالب تری  می رسیم : در گروه چرمی ، چین با متوسط قیمت ۱۴ دلار ، ایتالیا ۷۵ دلار ، ویتنام ۲۱.۲۲، آلمان ۴۰ دلار و اندونزی ۱۸.۴۴دلار ، صادرات داشته است . در گروه لاستیکی و پلاستیکی چین با ۳.۷۸دلار ، ویتنام ۱۲.۴۸دلار ، آلمان ۱۶ و ایتالیا ۲۹ دلار صادرات داشته است .

جمع بندی تحلیل ماتریس  (کشور – ردیف تعرفه ) با توجه به سهم هر کدام از کشورها در کل سبد صادراتی و متوسط قیمت صادراتی هر ردیف تعرفه ای نشان می دهد با وجود اینکه متوسط قیمت هر زوج کفش در جهان حدود ۹.۷ دلار می باشد ، حدود ۳۷ درصد ارزش کل صادرات کفش جهان با متوسط قیمت حدود۲۶ دلار متعلق به گروه کفش های با رویه چرمی بوده و ۲۸ درصد آن با متوسط قیمت ۱۰ دلار در هر زوج متعلق به گروه کفش های با رویه پارچه ای و ورزشی و ۲۶ درصد آن با متوسط قیمت ۵.۳دلار در هر زوج متعلق به گروه کفش های لاستیکی و پلاستیکی و ۹ درصد بقیه با کمتر از یک دلار ، متعلق به سایر ردیف های تعرفه ای انواع کفش بوده است . به عبارت دیگر ۶۳ درصد صادرات کفش جهان در سال ۲۰۱۹ با متوسط قیمت زیر ۱۰ دلار و  ۳۷ درصد باقی مانده  با متوسط ۲۶ دلار صادر شده است . از نظر رتبه بندی چین و ویتنام و ایتالیا به ترتیب با حدود ۳۴ درصد  ، ۱۳ درصد و ۸ درصد در رتبه های اول تا سوم صادرات کفش جهان هستند . از نظر گروه بندی کالایی گروه کفش چرمی با حدود ۳۷ درصد در رتبه اول و کفش پارچه ای و لاستیکی و پلاستیکی به ترتیب با ۲۸ و ۲۵ درصد در رتبه های دوم و سوم صادرات کفش جهان در سال مورد بررسی قرار دارند .

این تنوع قیمتی نشان می دهد که وزن اصلی  صادرات کفش جهان در گروه  کفش های غیر چرمی  ( پارچه ای ، ورزشی ، لاستیکی و پلاستیکی ) با قیمت کمتر از ۱۰ دلار قرار گرفته است . و در گروه کفش های با رویه چرم طبیعی قیمت ها از ۷۵ دلار ایتالیا تا ۱۴ دلار چین در نوسان است .

در مورد ایران بررسی های کمیسیون آمار و مطالعات راهبردی نشان می دهد که در ۸ ساله ۹۲ تا ۹۷ در دولت یازده و دوازدهم مجموع ارزش کفش صادر شده حدود ۲۰۰۷۶۰ تن به ارزش ۸۲۶ میلیون و ۴۱۷ هزار دلار برآورد شده است . به عبارتی متوسط صادرات وزنی هر سال ۲۵۰۹۵ تن به ارزش ۱۰۳ میلیون و ۳۰۲ هزار تن برآورد شده است .

ادامه این  بررسی نشان می دهد که روند صادرات وزنی در ۸ سال گذشته حدود ۲.۲برابر افرایش ،  از نظر ارزشی منفی ۱۰.۷ درصد کاهش ، متوسط قیمت صادرات از ۵.۹ دلار در هر کیلو با کاهش ۷۴ درصدی به ۲.۳ دلار در هر کیلو کاهش یافت و ارزش برابری ریال در برابر دلار در سال ۹۹ به پایان سال ۹۲ حدود ۷.۹ برابر کاهش داشته است .

نتیجه این می شود که در ۸ سال گذشته به دلیل کاهش ارزش برابری ریال در برابر دلار امریکا و سایر عواملی که در ادامه این یادداشت خواهد آمد ، تعداد بیشتری کفش با قیمت پایین تر صادر شده است .

( نکته قابل توجه اینکه در بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۹ در کشور همسایه ترکیه شاهد رشد ۷۵.۷ درصدی صادرات انواع کفش هستیم و فقط ارزش صادرات کفش این کشور در سال ۲۰۱۹ به ۹۵۸ میلیون دلار رسید !). این شاخص در سه ماهه بهار ۱۴۰۰ شاهد کاهش ۱۶ درصد وزنی و کاهش ۸.۶ درصد ارزش می باشد .

سهم کفش های با رویه چرمی در کل صادرات هشت ساله ایران از نظر ارزش حدود ۷ درصد و از نظر وزن ۴.۵درصد و سهم کفش های پلاستیکی و لاستیکی ۳۶ درصد ، گروه صندل و‌سرپایی ۲۹ درصد و پارچه ای حدود ۱۴ درصد است .  ( فقط در صادرات کفش ترکیه بین سال‌های ۲۰۱۶ تا۲۰۱۹ بطور متوسط هر سال ۸۲۸ میلیون دلار صادرات انواع کفش  داشته‌ که سهم کفش های با رویه چرمی ۴۳ درصد بوده است ) .

در ادامه‌ این یادداشت از نگاه دیگری علل کاهش صادرات کفش ایران مورد بررسی قرار می گیرد :

سه شاخص تولید کننده ( تورم تولید یا قیمت درب کارخانه ) و مصرف کننده ( تورم کل یا خرده فروشی ) و مصرف کننده کفش ( قیمت درب مغازه ) در سال‌های ۹۲ تا ۹۹ و بهار ۱۴۰۰ خیلی از حقایق عقب ماندگی صادرات کفش ایران را نشان می دهد .

رشد شاخص نقطه به نقطه تولید کننده کفش در بهار ۱۴۰۰ به بهار ۱۳۹۹ با رشد ۸۶.۷ درصد روبرو بوده‌ است . این شاخص برای کل محصولات صنعتی ۷۸.۵ درصد بوده است . معمولا این شاخص به عنوان شاخص پیش نگر معروف است بدین صورت که افزایش این شاخص در آینده منجر به افزایش تورم در ماههای بعدی خواهد شد

تورم کل مصرف کنندگان در سال‌های ۹۶ تا بهار ۱۴۰۰ به ترتیب : ۸.۲ درصد ، ۲۶.۹ ، ۳۴.۸ ، ۳۶.۴ و‌۴۳ درصد می باشد

تورم کفش در همین دوره مورد بررسی به ترتیب : ۶.۱ ، ۲۹.۷، ۴۲.۱ ، ۳۵.۸ و ۴۴.۹ درصد بوده است

تورم نقطه به نقطه کل در سال‌های مورد نظر تا پایان بهار ۱۴۰۰ به شرح زیر است :

۷.۲درصد ، ۴۷.۵، ۲۲ ، ۴۸.۷ ، ۴۷.۶ درصد

تورم نقطه به نقطه کفش در همین دوره به ترتیب : ۶.۶ ، ۵۴.۹ ، ۲۷.۴ ، ۴۸و ۵۶.۳ درصد

غیر از سال ۹۶ و ۹۹ در همه دوره های مورد بررسی شاهد تقدم رشد شاخص تورم کفش به تورم کل هستیم . و نکته مهم تر اینکه تورم کل و نقطه به نقطه کفش در بهار سال جاری به بالاترین رشد در سال‌های گذشته رسید ه . و این رشد با توجه به ضریب اهمیت کفش در سبد هزینه غیر خوراکی خانوارها ،  نگران کننده است . و موجب کاهش تقاضای کل  و کاهش ضریب مصرف کفش هر ایرانی گردیده است  . که اگر کاهش رشد صادرات را هم اضافه شود  ، کاهش تولید و ریزش نیروی کار را بدنبال خواهد داشت

تاثیرات تحولات فوق  همراه با کاهش ارزش پول ملی و افزایش شدید نرخ ارز در طول سه  سال گذشته  و ا‌دامه‌ آن در بهار سال جاری و کاهش شدید قدرت خرید مردم به خصوص در دهک های درآمدی متوسط به پایین ، همراه با تداوم کرونا و تعطیلات نوسانی شبکه توزیع ، موجب بروز چالش های جدید  در صنعت کفش گردید  ، (  افزایش هزینه های عملیاتی تولید شامل هزینه تامین پول ،  هزینه به کارگیری نیروی کار ،  حمل و نقل ، اجاره نوسانات شدید قیمت مواد اولیه و حتی کمبود آن  ، افزایش دوره گردش موجودی و سرمایه  و کمبود نقدینگی در اکثر واحد های تولیدی ، کاهش تقاضا ، افزایش قیمت خرده فروشی ….)  . به عبارت دیگر دربهار سال جاری به خصوص دو ماهه اول سال به دلیل عدم انتقال تورم کل به نرخ دلار از یک طرف و افزایش شدید تورم تولید (درب کارخانه )و افزایش بی سابقه تورم کل  و تورم نقطه به نقطه کفش  از سوی دیگر به اضافه کاهش برابری ارزش پول بازار های کشورهای هدف صادراتی ایران ، فشار سنگینی به تولیدات صادراتی کفش کشور وارد آمد.

افزایش تدریجی سهم صادرات به تولید در ۸ سال گذشته ( ۲/۲ برابر ) و کاهش مصرف از واردات طی سال‌های ۹۷ به بعد ، فرصت هایی به شرح زیر  را برای صنعت کفش کشور بوجود آورد که در صورت تغییر این معادله ، به تهدید جدی برای توسعه صنعت کفش تبدیل خواهد شد . انشاا که چنین مباد فرصت هایی مانند : ایجاد تحرک در واحد های تولیدی ، افرایش تولید و اشتغال ، افزایش تولیدات با ارزش افزوده بالاتر ، بهبود کیفیت تولیدات داخلی ، بهبود مدیریت اقتصادی واحد ها ، رشد واحد های کوچک و متوسط در بازار های مصرف داخلی ، کمک به تنظیم بازار داخل و بزرگ شدن اندازه و عمق بازار کفش ، افزایش سرمایه در کردش ، کاهش خواب سرمایه در واحد های تولیدی ، بهبود تراز تجاری خارجی کفش کشور ، جبران  ارز مورد نیاز صنعت از محل صادرات خود ، کاهش وابستگی ارزی صنعت به منابع ارزی ، تقویت تولیدات برند دار ، ارتقای جایگاه کفش ایران در سطح بین المللی ، تحقق راهبرد تبدیل ایران به هاب منطقه غرب آسیا در تولید مواد و محصول کفش.

نذر کردم گر از این غم به درآیم روزی

تا در میکده شادان و غزل خوان بروم

به هواداری او ذره صفت رقص کنان

تا لب چشمه خورشید درخشان بروم

عاشورای  ۱۴۰۰