چقدر از بازار پوشاک ایران قاچاق است؟

بر سر اینکه چه میزان از بازار پوشاک ایران در قبضه‌ی پوشاک قاچاق است اختلاف نظرهایی وجود دارد. کمترین تخمین، ۳۰ درصد و بالاترین، ۷۰ درصد است. روز گذشته از قول دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی،‌ خبری منتشر شد که رقمی نزدیک به بالاترین تخمین را اعلام کرده بود. حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه گفته است « ۶۰ درصد پوشاک کشور و ۷۰ درصد اسباب بازی ها قاچاق است. به روایت او کانتینر‌هایی که وارد کشور می‌شوند، هیچ‌کدام از ایکس‌ری رد نمی‌شوند و اگر بجای پوشاک قاچاق، اسلحه هم وارد کشور شود کسی متوجه نمی‌شود.» به این ترتیب می‌توان رقم نسبتا رسمی و قابل اعتماد در میزان پوشاک قاچاق در کشور را همان ۶۰ درصد حساب کرد که رقم بسیار بالایی است و در تخریب چرخه تولید ملی پوشاک، نقش اصلی را دارد.
این درحالی است که از ۶ سال پیش،‌ پای پوشاک خارجی از بازارهای ایران قطع شده است. از ۳۰ مهرماه  سال ۹۷ که ممنوعیت ورود پوشاک خارجی اجرایی شد، ستاد مبارزه با قاچاق کالا بارها اعلام کرده که برخورد با عرضه‌کنندگان محرز پوشاک قاچاق را در اولویت برنامه های خود قرار داده‌اند اما با وجود برگزاری طرح های مختلف برای جمع آوری پوشاک قاچاق که با پلمپ فروشگاه های عرضه آنها همراه است، هنوز هم در مغازه ها و پاساژهای تهران می توان به راحتی پوشاک قاچاق پیدا کرد و خرید. انگار داستان پوشاک قاچاق پایانی ندارد. کافی است به مراکز خرید شهرهای مختلف کشور سری بزنید تا انواع پوشاک و کفش را که هرکدام برچسب یکی از برندهای معروف را دارند از نزدیک ببینید.

قاچاق،‌ امان تولید را بریده است
در حال حاضر در حوزه صنعت پوشاک حداقل ۱۲۰ هزار واحد صنفی تولیدی در سراسر کشور ثبت شده و هزار واحد صنعتی تولیدی در این حوزه فعال اند. تقریبا ۲۵۰ هزار واحد صنفی توزیعی هم در کشور فعالیت دارند و به طور کلی حدود ۲  تا ۲.۵ میلیون نفر (آمار ثبت شده رسمی براساس واحد‌های رسمی تولید) در صنعت پوشاک کشور مشغول به کارند.
طبق برخی تخمین های کارشناسانه، ۴۰۳ هزار میلیارد تومان، اندازه‌ی بازار پوشاک ایران است که ۱۲۰هزار میلیارد تومان آن در داخل تولید می‌شود و تقریبا ۲۸۲ هزار میلیارد تومان آن از طریق قاچاق تامین می شود. به طور کلی روند بازار پوشاک در دنیا، بعد از پایان همه گیری کرونا، روند صعودی به خود گرفت و هزینه‌ی پوشاک مردم در دنیا، سال به سال بالاتر رفت. این عدد برای کشورهای منطقه‌ی خاورمیانه و شمال آفریقا در سال ۲۰۲۲ حدودا ۱۲۵ میلیارد دلار بوده است که سهم ایران از این عدد، ۱۰٫۴ میلیارد دلار است، یعنی ۸ درصد ارزش دلاری بازار پوشاک در منطقه خاورمیانه، متعلق به ایران است.
خانوار ایرانی در سال ۱۴۰۰، معادل ۳ میلیون و ۸۰۰ هزارتومان در سال هزینه‌ی پوشاک می‌کرده که این، ۷ درصد سبد خانوار را به خود اختصاص می‌داد. در سال ۱۴۰۱، این عدد به ۴ میلیون و ۷۰۰ هزارتومان رسیده که معادل ۵ درصد سبد خانوار در آن سال بود و این به معنی افت تقریباً ۳۰ درصدی در سبد خانوار است که نشان می‌دهد مردم قدرت خریدشان در زمینه‌ی پوشاک پایین آمد. با اینکه عدد ناشی از تورم بالاتر رفت اما در مجموع سبد خانوار، کوچک شد و مردم ترجیح دادند درآمدشان را در بخش‌هایی هزینه کنند که فکر می‌کردند از پوشاک واجب‌تر است.
این ارقام البته با آماری که برخی مسئولان مقابله با قاچاق ارائه کرده اند چندان سازگاری ندارد. سال گذشته، سخنگوی وقت ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز گفته بود:« قبلا پوشاک قاچاق در بازار ۳.۲ میلیارد دلار بود، اما در حال حاضر میزان آن نزدیک به ۱.۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود.». این در حالی است که تولیدکنندگان پوشاک، همان زمان بر اساس گزارش‌های میدانی گفتند که میزان قاچاق به مراتب بیش از این رقم است. یکی از اعضای هیئت مدیره اتحادیه پوشاک ایران گفت:« در حال حاضر با بالاترین حجم حضور پوشاک قاچاق در سطح عرضه مواجه هستیم و اخیرا علاوه بر پاکستان و ترکیه و بنگلادش، در‌های چین هم باز شده و این کشور در حال جبران عقب افتادگی‌های خودش در دوران کرونا است و کالا‌های استوک و تاناکورا به صورت کیلویی و با قیمت خیلی پایین از این کشور وارد ایران می‌شود.»
اکنون بازار پوشاک عبدل آباد در اختیار اجناس بنگلادشی، بازار تهران در اختیار چینی‌ها و مهاباد و سقز، بورس پوشاک‌ استوک اروپایی است. بازار پوشاک در حد بالایی در اختیار کالای قاچاق استوک قرار گرفته و نمی‌توان با آن رقابت کرد. برخی تولیدکنندگان پوشاک داخلی تخمین زده‌اند که اکنون بیش از نیمی از ارزش ۱۰ میلیارد دلاری بازار پوشاک ایران، به اجناس قاچاق اختصاص دارد که تقریبا معادل است با همان ۶۰ درصدی که دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفته است. به نظر ایشان حجم قاچاق پوشاک،‌ به خلاف آنچه برخی مقامات ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا گفته بودند،‌ نه تنها کم نشده بلکه حتی تاحدودی اضافه هم شده است.